Στις 20 Οκτωβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Οστεοπόρωσης, και εκείνες τις μέρες δήμοι και τοπικοί φορείς οργανώνουν συχνά δωρεάν μετρήσεις, συνήθως με φορητό μηχάνημα στη φτέρνα. Η οστεοπόρωση δεν πονά και για χρόνια δεν δίνει σημάδια, μέχρι να σπάσει ένας καρπός ή ένα ισχίο από πέσιμο που άλλοτε θα άφηνε μόνο μελανιά. Γι’ αυτό η συζήτηση για τον έλεγχο γίνεται πριν από το κάταγμα, και όχι για όλους με τον ίδιο τρόπο.
Τη μέτρηση τη συζητούν με τον γιατρό τους κυρίως οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, ιδίως όταν αυτή ήρθε νωρίς, και οι άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας. Ανεξάρτητα από ηλικία, το θέμα ανοίγει όταν υπάρχει κάταγμα μετά από ελαφρύ τραυματισμό, μακροχρόνια λήψη κορτιζόνης, γονιός με κάταγμα ισχίου, πολύ χαμηλό σωματικό βάρος ή παθήσεις και θεραπείες που επηρεάζουν τα οστά, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και ορισμένες ορμονικές αγωγές. Το κάπνισμα και η συστηματική κατανάλωση αλκοόλ μπαίνουν επίσης στον λογαριασμό. Το από ποια ηλικία και κάθε πότε έχει νόημα ο έλεγχος δεν είναι ίδιο σε όλες τις χώρες ούτε σε όλους τους ανθρώπους, και το αποφασίζει ο γιατρός με βάση το ιστορικό. Ένα σημάδι που πολλοί προσπερνούν είναι η απώλεια ύψους: όταν το μέτρο στο ιατρείο δείχνει τρεις τέσσερις πόντους λιγότερους από το ύψος που γράφει η ταυτότητα, καλό είναι να ειπωθεί.
Η εξέταση αναφοράς λέγεται DXA. Ο εξεταζόμενος ξαπλώνει ανάσκελα, ντυμένος, και ένας βραχίονας περνά πάνω από τη μέση και το ισχίο, τις δύο περιοχές που μετρώνται συνήθως. Χρησιμοποιούνται ακτίνες Χ σε πολύ χαμηλή δόση, η διαδικασία διαρκεί λίγα λεπτά και δεν πονά. Η μέτρηση οστικής πυκνότητας δεν θέλει ιδιαίτερη προετοιμασία, πέρα από ρούχα χωρίς μεταλλικά κουμπιά ή φερμουάρ στην περιοχή και ενημέρωση του προσωπικού για πιθανή εγκυμοσύνη ή για πρόσφατη εξέταση με σκιαγραφικό. Ορισμένα κέντρα ζητούν επίσης να μη ληφθεί συμπλήρωμα ασβεστίου το προηγούμενο εικοσιτετράωρο. Η μέτρηση στη φτέρνα με υπερήχους, που γίνεται στις εκστρατείες ενημέρωσης, δίνει μια πρώτη ένδειξη και δεν αντικαθιστά τη DXA.
Στο αποτέλεσμα ξεχωρίζει ένας αριθμός, συνήθως με αρνητικό πρόσημο, το T-score. Δείχνει πόσο απέχει η οστική πυκνότητα του εξεταζόμενου από τον μέσο όρο υγιών νεαρών ενηλίκων, μετρημένη σε τυπικές αποκλίσεις. Σύμφωνα με την ταξινόμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, τιμές από -1 και πάνω θεωρούνται φυσιολογικές, ανάμεσα στο -1 και το -2,5 χαρακτηρίζονται χαμηλή οστική μάζα ή οστεοπενία, και από -2,5 και κάτω αντιστοιχούν σε οστεοπόρωση. Η κλίμακα αυτή εφαρμόζεται κυρίως σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση και σε άνδρες άνω των πενήντα. Στους νεότερους οι γιατροί κοιτούν περισσότερο το Z-score, που συγκρίνει με ανθρώπους της ίδιας ηλικίας.
Ο αριθμός δεν λέει όλη την ιστορία. Ο κίνδυνος κατάγματος εξαρτάται και από την ηλικία, από προηγούμενα κατάγματα, από φάρμακα, από το πόσο εύκολα πέφτει κάποιος. Δύο άνθρωποι με το ίδιο T-score μπορεί να πάρουν διαφορετικές συστάσεις, και οι γιατροί χρησιμοποιούν συχνά εργαλεία υπολογισμού που συνδυάζουν αυτούς τους παράγοντες. Η οστεοπενία, ειδικότερα, περιγράφει μια μέτρηση και όχι απαραίτητα μια πάθηση που χρειάζεται αγωγή. Το αν θα δοθεί φάρμακο, βιταμίνη D ή απλώς οδηγίες για άσκηση και διατροφή το κρίνει ο ενδοκρινολόγος, ο ρευματολόγος ή ο ορθοπεδικός που παρακολουθεί τον ασθενή.
Όταν ο γιατρός ζητήσει επανάληψη, μετά από διάστημα που ορίζει ο ίδιος, έχει σημασία να γίνει κατά προτίμηση στο ίδιο μηχάνημα. Οι τιμές από διαφορετικούς κατασκευαστές δεν συγκρίνονται άμεσα, και μια μικρή διαφορά μπορεί να οφείλεται στο μηχάνημα και όχι στο οστό. Για τον ίδιο λόγο η προηγούμενη μέτρηση, με όλες τις σελίδες της, πρέπει να βρίσκεται στα χέρια του γιατρού. Οι αλλαγές στα οστά είναι αργές, και δεν έχει νόημα να επαναλαμβάνεται η εξέταση κάθε λίγους μήνες «για να δούμε πώς πάει». Αυτό που φαίνεται από τη μία μέτρηση στην άλλη είναι η τάση, και αυτήν διαβάζει ο γιατρός.
