Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος (γοναρθρίτιδα) αποτελεί μία από τις πιο συχνές αιτίες πόνου και περιορισμού της κινητικότητας στον ενήλικο πληθυσμό. Καθώς το γόνατο είναι μια άρθρωση που φέρει το βάρος του σώματος, η φθορά του χόνδρου επηρεάζει άμεσα την ικανότητα βάδισης, την ανάβαση σκάλας και τις απλές καθημερινές δραστηριότητες.
Η φυσικοθεραπεία στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, τη βελτίωση της λειτουργικότητας και την καθυστέρηση της εκφυλιστικής διαδικασίας.
1. Ο Μηχανισμός της Φυσικοθεραπευτικής Παρέμβασης
Στο γόνατο, η οστεοαρθρίτιδα προκαλεί συχνά έναν “φαύλο κύκλο”: ο πόνος οδηγεί σε αποφυγή της κίνησης, η ακινησία προκαλεί ατροφία στον τετρακέφαλο μυ, και η μυϊκή αδυναμία αυξάνει τα φορτία που δέχεται η άρθρωση, επιδεινώνοντας τη φθορά. Η φυσικοθεραπεία παρεμβαίνει για να αποκαταστήσει τη μηχανική ισορροπία της άρθρωσης.
Η Σημασία του Τετρακεφάλου
Ο τετρακέφαλος λειτουργεί ως ο φυσικός “αμορτισέρ” του γονάτου. Ένας ισχυρός τετρακέφαλος μπορεί να απορροφήσει έως και το 30% των κραδασμών κατά τη βάδιση, προστατεύοντας τον εναπομείναντα χόνδρο.
2. Βασικοί Πυλώνες της Θεραπείας
Α. Εξειδικευμένη Θεραπευτική Άσκηση
Η άσκηση για το γόνατο δεν είναι γενική, αλλά στοχευμένη:
Ισομετρικές Ασκήσεις: Στα πρώτα στάδια ή σε περιόδους οξέος πόνου, η σύσπαση των μυών χωρίς κίνηση της άρθρωσης δυναμώνει το μέλος χωρίς να ερεθίζει τον χόνδρο.
Δυναμική Ενδυνάμωση: Ασκήσεις όπως τα ελαφρά ημικαθίσματα (squats) ή οι εκτάσεις ποδιών (leg extensions) σε ελεγχόμενο εύρος.
Ισορροπία και Ιδιοδεκτικότητα: Ασκήσεις που επανεκπαιδεύουν το νευρικό σύστημα να ελέγχει καλύτερα τη σταθερότητα του γονάτου, προλαμβάνοντας παραπατήματα και περαιτέρω τραυματισμούς.
Β. Manual Therapy
Ο φυσικοθεραπευτής εφαρμόζει ειδικές κινητοποιήσεις (mobilizations) στην άρθρωση του γονάτου και στην επιγονατίδα. Στόχος είναι:
Η μείωση της ενδαρθρικής πίεσης.
Η βελτίωση της λίπανσης της άρθρωσης μέσω της παραγωγής αρθρικού υγρού.
Η αύξηση της έκτασης και της κάμψης, που συχνά περιορίζονται λόγω δυσκαμψίας.
Γ. Διαχείριση Φλεγμονής και Πόνου
Χρησιμοποιούνται επικουρικά μέσα για την καταπράυνση των συμπτωμάτων:
Κρυοθεραπεία: Ιδιαίτερα μετά την άσκηση ή σε περιπτώσεις οιδήματος (πρήξιμο).
Ηλεκτροθεραπεία (TENS): Για τον έλεγχο του πόνου χωρίς τη χρήση φαρμάκων.
Κινησιοταινία (Kinesiotaping): Για τη βελτίωση της τροχιάς της επιγονατίδας και τη μείωση της φόρτισης.
3. Εκπαίδευση και Τροποποίηση Ζωής
Ο ρόλος του φυσικοθεραπευτή είναι επίσης συμβουλευτικός:
Διαχείριση Βάρους: Η απώλεια έστω και λίγων κιλών μειώνει δραματικά τις δυνάμεις που ασκούνται στο γόνατο (για κάθε 1 κιλό απώλειας βάρους, η πίεση στο γόνατο μειώνεται κατά περίπου 4 κιλά σε κάθε βήμα).
Υποδήματα: Συμβουλές για τη χρήση κατάλληλων παπουτσιών ή ανατομικών πελμάτων που ευθυγραμμίζουν το μέλος.
Βοηθήματα Βάδισης: Εκπαίδευση στη σωστή χρήση μπαστουνιού ή περιπατητήρα, εάν η οστεοαρθρίτιδα είναι προχωρημένου σταδίου.
4. Προεγχειρητική και Μετεγχειρητική Φυσικοθεραπεία
Εάν η βλάβη είναι τόσο σοβαρή που απαιτείται ολική αρθροπλαστική γονάτου, η φυσικοθεραπεία παραμένει κρίσιμη:
Προ-εγχειρητικά (Pre-hab): Ένα δυνατό πόδι πριν το χειρουργείο εξασφαλίζει πολύ ταχύτερη ανάρρωση μετά από αυτό.
Μετ-εγχειρητικά: Είναι απαραίτητη για την επαναφορά της κίνησης, την εκμάθηση της βάδισης με τη νέα άρθρωση και την πρόληψη επιπλοκών όπως η θρόμβωση ή η αγκύλωση.
Σύνοψη
Η φυσικοθεραπεία στο γόνατο μετατρέπει έναν “δύσκαμπτο και επώδυνο” ασθενή σε έναν λειτουργικό και ενεργό άνθρωπο. Η επιτυχία βασίζεται στη συνέπεια και στην εξατομίκευση του προγράμματος, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η κίνηση είναι “ΖΩΗ ” για την άρθρωση του γονάτου. Όσο λιγότερο κινείται, τόσο περισσότερο εκφυλίζεται.
Ιωάννης Νάτσης, Κέντρο Φυσικοθεραπείας και Αποκατάστασης «Physionatsis»
