Με την πτώση της θερμοκρασίας, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι το σώμα τους «κλειδώνει». Το πρωινό ξύπνημα συνοδεύεται από δυσκαμψία στα γόνατα, στους γοφούς, στα χέρια ή στη μέση, και ο πόνος φαίνεται να γίνεται εντονότερος. Τα καλά νέα είναι ότι δεν πρόκειται για κάτι που πρέπει απλώς να υπομείνουμε. Με σωστή φυσικοθεραπευτική προσέγγιση, ο πόνος μειώνεται και η κίνηση επανέρχεται.

Γιατί οι αρθρώσεις «διαμαρτύρονται» με το κρύο;

Η επιστημονική έρευνα δεν έχει δώσει μία οριστική απάντηση. Οι ασθενείς αναφέρουν σταθερά επιδείνωση τον χειμώνα, ενώ οι μελέτες καταλήγουν σε μικτά συμπεράσματα. Υπάρχουν όμως λογικές εξηγήσεις: το κρύο αυξάνει τον μυϊκό τόνο και μειώνει την ελαστικότητα των μαλακών μορίων, η κυκλοφορία του αίματος στα άκρα επιβραδύνεται και οι μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης ίσως επηρεάζουν την ευαισθησία στον πόνο.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι τον χειμώνα κινούμαστε λιγότερο. Η μειωμένη κίνηση οδηγεί σε περισσότερη δυσκαμψία, η δυσκαμψία σε περισσότερο πόνο και ο πόνος σε ακόμη λιγότερη κίνηση. Αυτόν ακριβώς τον φαύλο κύκλο έρχεται να σπάσει η φυσικοθεραπεία.

Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο

Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, του γοφού και των μικρών αρθρώσεων των χεριών είναι οι συχνότερες αιτίες. Επιδείνωση όμως παρατηρούμε και στη χρόνια οσφυαλγία, στον αυχένα και στον ώμο, καθώς και σε ανθρώπους με παλαιούς τραυματισμούς. Όσοι έχουν διαγνωσμένη φλεγμονώδη ρευματική νόσο χρειάζονται παράλληλα παρακολούθηση από ρευματολόγο.

Η πρώτη επίσκεψη: εκτίμηση και στόχοι

Κάθε πρόγραμμα ξεκινά με λεπτομερή εκτίμηση. Εξετάζουμε το εύρος κίνησης, τη μυϊκή δύναμη, τον τρόπο βάδισης και τις δραστηριότητες που σας δυσκολεύουν περισσότερο. Έτσι ορίζουμε μαζί συγκεκριμένους στόχους, όπως να περπατάτε χωρίς πόνο στη βόλτα σας ή να ανεβαίνετε τις σκάλες χωρίς στήριγμα, και επιλέγουμε τις τεχνικές που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.

Η αποκατάσταση βήμα προς βήμα

Το πρόγραμμα προσαρμόζεται στον κάθε άνθρωπο και χωρίζεται σε φάσεις, ώστε η πρόοδος να είναι ασφαλής και σταθερή.

Φάση 1: Ανακούφιση από τον πόνο και τη δυσκαμψία

Στόχος είναι να μειωθεί ο πόνος, ώστε να μπορέσει να ξεκινήσει η κίνηση. Η φάση αυτή διαρκεί συνήθως τις πρώτες 1–2 εβδομάδες, αλλά ο ρυθμός εξαρτάται από τον κάθε άνθρωπο. Χρησιμοποιούμε:

• Θερμοθεραπεία και υπέρυθρη ακτινοβολία: χαλαρώνουν τους μύες, αυξάνουν την τοπική κυκλοφορία και περιορίζουν την πρωινή δυσκαμψία.
• Κρυοθεραπεία: μόνο στις οξείες επιδεινώσεις, όταν η άρθρωση είναι πρησμένη και ζεστή.
• Θεραπευτικός υπέρηχος: βελτιώνει τη διατασιμότητα των ιστών και ανακουφίζει τον πόνο.
• TENS: ήπια ηλεκτρική διέγερση που μειώνει την αίσθηση του πόνου.
• Μάλαξη μαλακών μορίων: μειώνει τον μυϊκό σπασμό γύρω από την άρθρωση και βελτιώνει την κινητικότητα.

Φάση 2: Αποκατάσταση της κινητικότητας

Όταν ο πόνος υποχωρήσει, δουλεύουμε το εύρος κίνησης. Με κινητοποιήσεις των αρθρώσεων, διατάσεις και ασκήσεις κινησιοθεραπείας ανακτούμε την ευκαμψία που χάθηκε, ώστε καθημερινές κινήσεις, όπως το ανέβασμα της σκάλας, το σκύψιμο ή το κούμπωμα, να γίνονται ξανά εύκολα και χωρίς φόβο. Η δουλειά γίνεται σταδιακά και πάντα μέσα στα όρια του ανεκτού πόνου, χωρίς να πιέζουμε την άρθρωση.

Φάση 3: Ενδυνάμωση και λειτουργικότητα

Είναι η φάση που κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά μακροπρόθεσμα. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για την οστεοαρθρίτιδα θεωρούν την άσκηση και την εκπαίδευση του ασθενούς θεραπεία πρώτης γραμμής. Οι δυνατοί μύες λειτουργούν σαν «αμορτισέρ» και παίρνουν φορτίο από την άρθρωση. Εστιάζουμε στον τετρακέφαλο, στους γλουτιαίους και στους μύες του κορμού, ενώ προσθέτουμε ασκήσεις ισορροπίας και εκπαίδευση βάδισης, που μειώνουν και τον κίνδυνο πτώσεων. Η ένταση αυξάνεται προοδευτικά και οι ασκήσεις επιλέγονται με βάση την καθημερινότητά σας, από το σήκωμα από την καρέκλα μέχρι το περπάτημα στην ανηφόρα.

Φάση 4: Πρόληψη και συντήρηση

Στόχος μας δεν είναι να έχετε ανάγκη από εμάς για πάντα, αλλά να ξέρετε τι να κάνετε μόνοι σας. Ολοκληρώνουμε με ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ασκήσεων για το σπίτι, που διατηρεί τα οφέλη όλο τον χειμώνα.

Τι μπορείτε να κάνετε μόνοι σας

• Ζεστό ντους ή θερμό επίθεμα για 15–20 λεπτά το πρωί, πριν ξεκινήσετε τις κινήσεις.
• Ήπιες κινήσεις και διατάσεις για 5–10 λεπτά αμέσως μετά το ξύπνημα.
• Ντυθείτε σε στρώσεις και προστατεύστε γόνατα, χέρια και μέση από το κρύο.
• Περπατήστε καθημερινά, ακόμη και 20–30 λεπτά, αντί να μένετε στο σπίτι.
• Φορέστε ασφαλή υποδήματα με καλό κράτημα σε βρεγμένες ή ολισθηρές επιφάνειες.
• Διατηρήστε φυσιολογικό σωματικό βάρος: ακόμη και λίγα κιλά λιγότερα ελαφρύνουν αισθητά το φορτίο στα γόνατα.

Δύο συνηθισμένα λάθη

«Να ξεκουράζομαι, για να μη φθείρεται η άρθρωση.» Η παρατεταμένη ακινησία αυξάνει τη δυσκαμψία και αποδυναμώνει τους μύες. Η σωστά δοσολογημένη άσκηση προστατεύει την άρθρωση και δεν τη φθείρει.

«Θα πάρω ένα παυσίπονο και θα συνεχίσω όπως πριν.» Το παυσίπονο καλύπτει το σύμπτωμα, αλλά δεν αντιμετωπίζει την αιτία, δηλαδή τη δυσκαμψία και τη μυϊκή αδυναμία.

Πότε χρειάζεται να μας επισκεφθείτε

Μην περιμένετε να «περάσει μόνο του», αν ο πόνος διαρκεί πάνω από λίγες εβδομάδες, αν σας ξυπνά τη νύχτα ή αν περιορίζει την καθημερινότητά σας. Αν η άρθρωση είναι έντονα πρησμένη, κόκκινη και ζεστή ή συνοδεύεται από πυρετό, απευθυνθείτε πρώτα στον γιατρό σας.

Ο χειμώνας δεν χρειάζεται να σημαίνει πόνο και περιορισμό. Στο Physionatsis σχεδιάζουμε για κάθε άνθρωπο ένα πρόγραμμα φυσικοθεραπείας που ανακουφίζει, κινητοποιεί και ενδυναμώνει. Επικοινωνήστε μαζί μας για να κλείσετε το ραντεβού σας.